Thymele Logo
Search

κουαρτέτο [καλλιτεχνικό σχήμα] [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 12
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Καλλιτεχνικό σχήμα τεσσάρων ερμηνευτών / ερμηνευτριών που εμφανίζονται μαζί ως σταθερή ερμηνευτική μονάδα και συγκροτούν αναγνωρίσιμη κοινή καλλιτεχνική ταυτότητα.

Ανάπτυξη

Ως καλλιτεχνικό σχήμα, το κουαρτέτο συγκροτείται από τέσσερις ερμηνευτές / ερμηνεύτριες που εμφανίζονται μαζί επί σκηνής, σε ηχογραφήσεις ή σε οπτικοακουστικά έργα και αναγνωρίζονται από το κοινό ως ενιαία καλλιτεχνική μονάδα. Η σημασία προέκυψε κατ' επέκταση από το κουαρτέτο ως έργο για τέσσερα εκτελεστικά μέρη. Κριτήριο του σχήματος είναι η κοινή ερμηνευτική παρουσία. Τα μέλη ενός κουαρτέτου αλλάζουν συχνά με τον χρόνο, ενώ το όνομα και το ερμηνευτικό ύφος του σχήματος διατηρούνται.


Τα πρώτα μόνιμα κουαρτέτα εγχόρδων εμφανίστηκαν τον 19ο αιώνα και διαμόρφωσαν την ερμηνευτική παράδοση του είδους. Το κουαρτέτο που ίδρυσε το 1869 στο Βερολίνο ο βιολονίστας Joseph Joachim [Γιόζεφ Γιοάχιμ] συνδέθηκε με το έργο του Ludwig van Beethoven [Λούντβιχ βαν Μπετόβεν] και του Johannes Brahms [Γιοχάννες Μπραμς]. Το Flonzaley Quartet [Κουαρτέτο Φλονζαλέ] (1902–1929), με έδρα τη Νέα Υόρκη, και το Budapest String Quartet [Κουαρτέτο Εγχόρδων της Βουδαπέστης] (1917–1967) διέδωσαν το ρεπερτόριο μέσα από περιοδείες και ηχογραφήσεις. Μεταπολεμικά ιδρύθηκαν σχήματα μακράς διάρκειας, όπως το Juilliard String Quartet [Κουαρτέτο Εγχόρδων Τζούλιαρντ] (1946) και το Amadeus Quartet [Κουαρτέτο Αμαντέους] (1947–1987), ενώ το Kronos Quartet [Κουαρτέτο Κρόνος] (1973) και το Arditti Quartet [Κουαρτέτο Αρντίτι] (1974) αφιερώθηκαν στο σύγχρονο ρεπερτόριο και ανέθεσαν εκατοντάδες νέα έργα. Μόνιμα κουαρτέτα σχηματίστηκαν και με άλλα όργανα, όπως το Raschèr Saxophone Quartet [Κουαρτέτο Σαξοφώνων Ράσερ] (1969) και το Los Angeles Guitar Quartet [Κουαρτέτο Κιθάρων του Λος Άντζελες] (1980).


Στην τζαζ το κουαρτέτο καθιερώθηκε τη δεκαετία του 1950 ως βασικό μικρό σχήμα, συνήθως με ένα πνευστό, πιάνο, κοντραμπάσο και τύμπανα. Το Modern Jazz Quartet [Μόντερν Τζαζ Κουαρτέτ] (1952) συνδύασε την τζαζ με τη λόγια μουσική. Το κουαρτέτο του Dave Brubeck [Ντέιβ Μπρούμπεκ] γνώρισε μεγάλη απήχηση με το άλμπουμ Time Out [Διάλειμμα, 1959]. Το κουαρτέτο του Ornette Coleman [Όρνετ Κόουλμαν], χωρίς πιάνο, άνοιξε τον δρόμο προς την ελεύθερη τζαζ [free jazz] με το άλμπουμ The Shape of Jazz to Come [Το σχήμα της τζαζ που έρχεται, 1959]. Το λεγόμενο κλασσικό κουαρτέτο του John Coltrane [Τζων Κολτρέιν] (1962–1965), με τους McCoy Tyner [ΜακΚόυ Τάινερ], Jimmy Garrison [Τζίμμυ Γκάρρισον] και Elvin Jones [Έλβιν Τζόουνς], ηχογράφησε το A Love Supreme [Μια υπέρτατη αγάπη] στα τέλη του 1964.


Στη δημοφιλή μουσική των τελών του 19ου αιώνα διαδόθηκε το ανδρικό φωνητικό κουαρτέτο σε στενή αρμονία [close harmony]. Τα κουαρτέτα του μπαρμπέρικου [barbershop quartets] τραγουδούσαν α καπέλλα, ενώ το Haydn Quartet [Κουαρτέτο Χάυντν], που ηχογραφούσε και ως Edison Male Quartet, και το American Quartet [Αμέρικαν Κουαρτέτ] ήταν από τα δημοφιλέστερα σχήματα της πρώιμης δισκογραφίας. Στις αφροαμερικανικές εκκλησίες αναπτύχθηκαν τα κουαρτέτα γκόσπελ, όπως το Golden Gate Quartet [Γκόλντεν Γκέιτ Κουαρτέτ] (1934). Οι Mills Brothers [Αδελφοί Μιλς], τέσσερις αδελφοί από το Οχάιο, μιμούνταν με τη φωνή τους μουσικά όργανα και αναδείχθηκαν τη δεκαετία του 1930 σε ένα από τα δημοφιλέστερα φωνητικά σχήματα. Οι Four Freshmen [Φορ Φρέσμεν] (1948) μετέφεραν την τετράφωνη αρμονία στην τζαζ. Στο ροκ οι The Beatles [Μπητλς] (1960–1970) διέδωσαν διεθνώς το κουαρτέτο δύο κιθάρων, μπάσου και τυμπάνων, ενώ τα τέσσερα μέλη τους έγιναν διεθνώς γνωστά και ως πρόσωπα.


Στην Ελλάδα η «Τετράς η ξακουστή του Πειραιώς», με τους Μάρκο Βαμβακάρη, Γιώργο Μπάτη, Ανέστη Δελιά και Στράτο Παγιουμτζή, εμφανιζόταν τη δεκαετία του 1930 σε κέντρα του Πειραιά και συνέβαλε στη διαμόρφωση του πρώιμου ρεμπέτικου. Το 1977 η Μπέσσυ Αργυράκη, η Μαριάννα Τόλη, ο Πασχάλης Αρβανιτίδης και ο Robert Williams [Ρόμπερτ Ουίλλιαμς] εκπροσώπησαν την Ελλάδα στον διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision ως φωνητικό κουαρτέτο, με το «Μάθημα σολφέζ» του Γιώργου Χατζηνάσιου, που κατέλαβε την πέμπτη θέση. Τετραμελή σχήματα εμφανίζονται και στα παραθεατρικά θεάματα: οι Αδελφοί Μαρξ [Marx Brothers] πέρασαν ως κουαρτέτο από το βωντβίλ στο Μπρόντγουεϊ και στον κινηματογράφο, ενώ στο σύγχρονο τσίρκο κωμικά και ακροβατικά κουαρτέτα στηρίζουν τα νούμερά τους στον συντονισμό τεσσάρων σωμάτων.

Εναλλακτικές Εκδοχές

κουαρτέττο
Αγγλικά
quartet
Γαλλικά
quatuor, le
Γερμανικά
Quartett, das
Ιταλικά
quartetto, il

Σχετικοί όροι

ντουέτο, τρίο, κουιντέτο, φωνητικό σύνολο, οργανικό σύνολο, μπάντα, κομπανία

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The Flonzaley Quartet, formed twenty-five years ago, broadcast its farewell concert last night over station WEAF and its nation-wide hook-up, and disbanded. Nicholas Longworth, Speaker of the House of Representatives, on the air from station WRC in Washington, D. C., and Dr. Walter Damrosch, conductor, from the New York studio, spoke during the hour from 9 to 10 o'clock, praising the members of the noted group: Adolfo Betti, first violin; Alfred Pochon, second violin; Nicholas Moldavan, viola, and Iwan D'Archambeau, violoncello. […] The quartet first played Mozart's Quartet in D Minor, then the largo sostenuto movement from the Quartet in E Minor by Smetana. The next two selections were two movements from Schubert's Quartet in G Major, Opus 161, and Dvorak's American Quartet. Their final number was the last movement from Smetana's Quartet in E Minor."


«Το κουαρτέτο Flonzaley, που είχε ιδρυθεί πριν από είκοσι πέντε χρόνια, μετέδωσε χθες το βράδυ την αποχαιρετιστήρια συναυλία του από τον ραδιοφωνικό σταθμό WEAF και το εθνικό δίκτυο αναμετάδοσής του, και διαλύθηκε. Ο Nicholas Longworth, πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, από τον σταθμό WRC της Ουάσιγκτον, και ο αρχιμουσικός Δρ Walter Damrosch, από το στούντιο της Νέας Υόρκης, μίλησαν κατά τη διάρκεια της εκπομπής, από τις 9 έως τις 10, επαινώντας τα μέλη του διάσημου σχήματος: τον Adolfo Betti, πρώτο βιολί· τον Alfred Pochon, δεύτερο βιολί· τον Nicholas Moldavan, βιόλα· και τον Iwan D'Archambeau, βιολοντσέλο. […] Το κουαρτέτο έπαιξε πρώτα το Κουαρτέτο σε ρε ελάσσονα του Mozart και έπειτα το μέρος Largo sostenuto από το Κουαρτέτο σε μι ελάσσονα του Smetana. Ακολούθησαν δύο μέρη από το Κουαρτέτο σε σολ μείζονα, op. 161, του Schubert και το Αμερικανικό κουαρτέτο του Dvořák. Το τελευταίο κομμάτι ήταν το φινάλε από το Κουαρτέτο σε μι ελάσσονα του Smetana.»

Οι New York Times (8 Μαΐου 1929) αναφέρουν την αποχαιρετιστήρια ραδιοφωνική συναυλία του Flonzaley Quartet [Κουαρτέτο Φλονζαλέ], με τους Adolfo Betti [Αντόλφο Μπέττι], Alfred Pochon [Αλφρέντ Ποσόν], Nicholas Moldavan [Νίκολας Μολντάβαν] και Iwan d'Archambeau [Ιβάν ντ' Αρσαμπώ]. Το κουαρτέτο αποχαιρέτησε το κοινό με έργα των Wolfgang Amadeus Mozart [Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ], Bedřich Smetana [Μπέντριχ Σμέτανα], Franz Schubert [Φραντς Σούμπερτ] και Antonín Dvořák [Αντονίν Ντβόρζακ], και το επαίνεσαν ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Nicholas Longworth [Νίκολας Λόνγκγουορθ] και ο αρχιμουσικός Walter Damrosch [Γουόλτερ Ντάμρος]. Η μετάδοση από εθνικό ραδιοφωνικό δίκτυο δείχνει πώς ένα σχήμα μουσικής δωματίου είχε αποκτήσει ευρύ κοινό.

Flonzaleys disband after concert on air [πλήρης τίτλος]. (1929, 8 Μαΐου). The New York Times, www.nytimes.com...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το Budapest String Quartet [Κουαρτέτο Εγχόρδων της Βουδαπέστης] ερμηνεύει το Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 16 σε…

Το Juilliard String Quartet [Κουαρτέτο Εγχόρδων Τζούλιαρντ], με την Areta Zhulla [Αρέτα Ζούλα] (πρώτο…

Το Kronos Quartet [Κουαρτέτο Κρόνος], που ίδρυσε το 1973 ο βιολονίστας David Harrington [Ντέιβιντ…

Το Modern Jazz Quartet [Μόντερν Τζαζ Κουαρτέτ], με τον John Lewis [Τζων Λιούις] (πιάνο),…

Το κουαρτέτο του Ornette Coleman [Όρνετ Κόουλμαν], με τον Coleman (άλτο σαξόφωνο), τον James…

Το Haydn Quartet [Κουαρτέτο Χάυντν], με την επωνυμία Edison Male Quartet, ερμηνεύει το "Breeze…

Το American Quartet [Αμέρικαν Κουαρτέτ] στο κωμικό νούμερο "Night Trip to Buffalo" [«Νυχτερινό ταξίδι στο…

Οι Four Freshmen [Φορ Φρέσμεν], ο Bob Flanigan [Μπομπ Φλάνιγκαν], ο Ross Barbour…

Οι The Beatles [Μπητλς], ο John Lennon [Τζων Λέννον], ο Paul McCartney [Πωλ…

Ο Γιώργος Μπάτης, μέλος της «Τετράδος της ξακουστής του Πειραιώς», τραγουδά την «Ατσιγγάνα», δική…

Ο Πασχάλης Αρβανιτίδης, η Μαριάννα Τόλη, ο Robert Williams [Ρόμπερτ Ουίλλιαμς] και η

Το ουκρανικό Quartet DEKRU [Κουαρτέτο Ντεκρού] στο "Clown Parade" [«Παρέλαση κλόουν»] (2022), από το πρόγραμμα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Το κουαρτέτο του Joseph Joachim [Γιόζεφ Γιοάχιμ], φωτογραφία. Από αριστερά: Carl Halir [Καρλ Χάλιρ]

Το Flonzaley Quartet [Κουαρτέτο Φλονζαλέ], με τους Adolfo Betti [Αντόλφο Μπέττι] (πρώτο βιολί), Alfred…

Το Golden Gate Quartet [Γκόλντεν Γκέιτ Κουαρτέτ] στην ολλανδική τηλεοπτική εκπομπή Johnny en Rijk een…

Διαφήμιση της πρώτης περιοδείας του Philharmonic Piano Quartet [Φιλαρμονικό Κουαρτέτο Πιάνων], 1948. Το αμερικανικό κουαρτέτο

βασική

Averill, G. (2003). Four parts, no waiting: A social history of American barbershop harmony. New York: Oxford University Press.

Brandt, N. (1993). Con brio: Four Russians called the Budapest String Quartet. New York: Oxford University Press.

Everett, W. (1999). The Beatles as musicians: Revolver through the Anthology. New York: Oxford University Press.

Lornell, K. (1988). "Happy in the service of the Lord": Afro-American gospel quartets in Memphis. Urbana: University of Illinois Press.

Βαμβακάρης, Μ. (1973). Μάρκος Βαμβακάρης: Αὐτοβιογραφία (Ἀ. Βέλλου-Κάιλ, Ἐπιμ.). Ἀθήνα: Παπαζήσης.

Πετρινιώτης, Ε. (2019). Προπολεμικό ρεμπέτικο: Μ. Βαμβακάρης, Α. Δελιάς, Γ. Μπάτης. Θεσσαλονίκη: iWrite.

συμπληρωματική

Bashford, C. (2003). The string quartet and society. Στο R. Stowell (Επιμ.), The Cambridge companion to the string quartet (σσ. 1–18). Cambridge: Cambridge University Press. doi.org...

Cullen, F., Hackman, F., & McNeilly, D. (2006). Vaudeville old & new: An encyclopedia of variety performers in America (Τόμ. 1–2). New York: Routledge.

Gioia, T. (2011). The history of jazz (2η έκδ.). New York: Oxford University Press.

Latham, A. (Επιμ.). (2002). The Oxford companion to music. Oxford: Oxford University Press.

Randel, D. M. (Επιμ.). (2003). The Harvard dictionary of music (4η έκδ.). Cambridge, MA: Harvard University Press.

Southern, E. (1997). The music of Black Americans: A history (3η έκδ.). New York: W. W. Norton.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. κουαρτέτο [καλλιτεχνικό σχήμα]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/κουαρτέτο [καλλιτεχνικό σχήμα]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «κουαρτέτο [καλλιτεχνικό σχήμα]». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/κουαρτέτο [καλλιτεχνικό σχήμα].

MLA

«κουαρτέτο [καλλιτεχνικό σχήμα]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/κουαρτέτο [καλλιτεχνικό σχήμα].

1388